به عنوان يادآورى نعمت ، داستان فتح در جنگ بدر را پيش كشيد و فرمود : فتح شما در آن روز و منكوب شدن مشركين به يارى خدا بود ، اين وجه را ابو مسلم ذكر كرده . دوم اينكه مسلمين بعد از آنكه مامور به قتال شدند ، و چون بعضى از ايشان مىگفتند من فلانى را كشتم ، آن ديگرى مىگفت و من نيز چنان كردم لذا براى اينكه دچار عجب نشده باشند آيه * ( « فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ » ) * را نازل فرمود ، بعضىها هم گفته‌اند « فاء » در جمله مورد بحث براى تفريع نيست ، بلكه صرفا براى متصل كردن جملات به يكديگر است ، و ليكن هيچيك از اين سه وجه صحيح نيست و وجه همان است كه ما بيان كرديم . * ( « ذلِكُمْ وَأَنَّ اللَّه مُوهِنُ كَيْدِ الْكافِرِينَ » ) * در مجمع البيان گفته است : كلمه « ذلكم » در محل رفع است و همچنين « ان اللَّه » ، و تقدير آيه چنين است : « الامر ذلكم و الامر ان اللَّه موهن - امر اين است و آن امر اين است كه خدا خوار كننده . . . » ، و در جمله * ( « ذلِكُمْ فَذُوقُوه وَأَنَّ لِلْكافِرِينَ عَذابَ النَّارِ » ) * نيز همين تقدير هست ، و اينكه بعضى گفته‌اند : كلمه « ذلكم » مبتداء و كلمه « فذوقوه » خبر مىباشد اشتباه است ، براى اينكه ما بعد « فاء » هيچ وقت خبر مبتداء نمىشود چون هيچوقت گفته نمىشود : « زيد فمنطلق ، زيد فاضربه » مگر اينكه كلمه « هذا » در تقدير فرض و گفته شود : « هذا زيد فاضربه » « 1 » . و بنا بر اين ، معناى آيه چنين مىشود : « قضيه از همين قرار است كه ما برايتان شرح داديم و خلاصه ، امر از اين قرار است كه خدا كيد كفار را خوار و خنثى مىكند » . * ( « إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جاءَكُمُ الْفَتْحُ . . . » ) * ظاهر آيه به قرينه جملاتى كه در آن است از قبيل جمله * ( « وَإِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ » ) * و جمله * ( « وَإِنْ تَعُودُوا نَعُدْ . . . » ) * اين است كه خطاب در آن به مشركين باشد نه به مؤمنين ، البته در اين صورت كلام مشتمل بر التفات و منظور از آن تهكم و استهزاء خواهد بود ، و همين معنا مناسب با جمله * ( « وَأَنَّ اللَّه مُوهِنُ كَيْدِ الْكافِرِينَ » ) * است . پس معناى آيه اين است كه : اگر شما اى مشركين طالب فتح هستيد و از خدا خواسته‌ايد كه شما را در ميان خود و مؤمنين فتح دهد اينك فتح براى مؤمنان آمد و خداوند در روز بدر حق را اظهار نمود و مؤمنين را بر شما غلبه داد ، و شما اگر در اينجا از كيد خود عليه خدا و رسول او دست برداريد كه به نفعتان تمام مىشود ، و اگر دست برنداريد و باز برگرديد و در صدد نقشه و طرح ريزى باشيد ما نيز برمىگرديم ، و همين بلا را كه ديديد بر سرتان مىآوريم و باز

--> ( 1 ) مجمع البيان ج 4 ص 531